Rules-based Machine Translation (RBMT)

Wat is rules-based machine translation?

Rules-based machine translation (RBMT) is de oudste vorm van automatisch vertalen, waarbij vertalingen worden opgebouwd met handgemaakte taalregels en woordenboeken. Taalkundigen legden voor elk talenpaar vast hoe grammatica, woordvolgorde en werkwoordsvormen van de brontaal naar de doeltaal moeten worden omgezet. Het systeem ontleedt een zin, past de regels toe en bouwt de zin in de doeltaal opnieuw op.

Hoe werkt het?

Een RBMT-systeem werkt in drie stappen: analyse van de bronzin (welke woorden, welke grammaticale rollen), omzetting via vertaalregels en woordenboeken, en generatie van de doelzin. Het voordeel is voorspelbaarheid: de uitvoer volgt altijd de regels en is daarmee consistent, bijvoorbeeld voor vaste vakterminologie. Het nadeel is dat taal vol uitzonderingen zit; elk talenpaar vergt jaren handwerk en het resultaat klinkt vaak houterig. RBMT is daarom vrijwel volledig vervangen, eerst door statistische vertaling en sindsdien door neurale machinevertaling en grote taalmodellen, die vertalen door patronen te leren uit enorme hoeveelheden tekst.

Wat heb je eraan als bedrijf?

Voor de meeste bedrijven is RBMT vooral historische context: het verklaart waarom vertaalsoftware van vóór pakweg 2016 zo stroef aanvoelde en waarom moderne tools zoveel natuurlijker vertalen. Werk je met vertaaltools, dan gebruik je vandaag vrijwel zeker neurale vertaling. Het regelprincipe leeft nog wel voort in terminologielijsten en stijlregels die je aan moderne vertaalsystemen kunt meegeven om merknamen en vaktermen consistent te houden.

Gerelateerde begrippen

RBMT is een vroege vorm van machine translation. Moderne systemen draaien op de transformer-architectuur. Bij professioneel vertaalwerk wordt machinevertaling vaak nabewerkt door mensen, zie PEMT (post edit machine translation).