Eliza

Wat is Eliza?

Eliza is de eerste chatbot uit de geschiedenis, gebouwd tussen 1964 en 1966 door Joseph Weizenbaum aan het MIT. Het bekendste script, DOCTOR, deed zich voor als een gesprekstherapeut: het kaatste alles wat je typte als vraag terug. Eliza begreep helemaal niets van het gesprek, maar gaf veel gebruikers toch het gevoel dat ze met iets begripvols praatten.

Hoe werkte het?

Eliza zocht naar sleutelwoorden in je zin en paste daar een vaste regel op toe. Typte je “ik voel me somber”, dan herkende het programma “ik voel me” en antwoordde het met een sjabloon als “waarom voel je je somber?”. Geen taalbegrip, geen geheugen, geen leren: puur patroonherkenning met een lijst voorgeprogrammeerde antwoorden. Het contrast met moderne taalmodellen kan nauwelijks groter, maar het basisdoel, een geloofwaardig gesprek voeren, is hetzelfde gebleven.

Waarom is het nog steeds relevant?

Eliza leerde ons een les die in het AI-tijdperk actueler is dan ooit: mensen schrijven snel begrip en gevoel toe aan een machine die vlot antwoordt. Weizenbaum schrok er destijds zelf van hoe serieus mensen zijn simpele programma namen; dit verschijnsel heet sindsdien het Eliza-effect. Voor bedrijven is dat een nuttige waarschuwing: ook een hedendaagse chatbot die overtuigend klinkt, begrijpt niet per se wat hij zegt. Controleer output dus altijd voordat je er beslissingen op baseert.

Gerelateerde begrippen

Eliza is de verre voorloper van de moderne chatbot en van conversational AI. Waar Eliza op regels draaide, draaien hedendaagse assistenten op large language models. De vraag of een machine een mens kan misleiden is ook de kern van de Turing test.