Meerwerk dat je niet betaald krijgt:
waarom je de discussie verliest op vastlegging

De discussie verlies je in het dossier, niet op de bouwplaats

Het gaat bijna nooit over de vraag of het meerwerk is uitgevoerd. Dat staat vast: de sparing is verplaatst, de kozijnen zijn anders, er ligt een extra leiding. De discussie gaat over iets anders. Heb jij de opdrachtgever op tijd gewaarschuwd dat het duurder werd? En daar begint het probleem, want dat gesprek voerde je uitvoerder om kwart over zeven bij de keet, met een handgebaar en een “dat regelen we”.

Een half jaar later moet je dat moment reconstrueren. Wat je hebt: een WhatsApp-groep met vierhonderd berichten, een paar bouwverslagen in een map en het geheugen van een uitvoerder die inmiddels op een ander project zit. Wat de tegenpartij heeft: een aanneemsom op papier. Je hoeft geen jurist te zijn om te zien wie er sterker staat.

Wat de wet van je vraagt is minder dan je denkt

De basis staat in artikel 7:755 van het Burgerlijk Wetboek. Bij door de opdrachtgever gewenste toevoegingen of veranderingen kun je alleen een prijsverhoging vorderen als je hem tijdig hebt gewezen op de noodzaak daarvan. Tenzij hij die noodzaak uit zichzelf had moeten begrijpen. Van dat artikel mag niet ten nadele van de opdrachtgever worden afgeweken.

Jarenlang legden rechtbanken en hoven dat streng uit: je zou ook een reëel inzicht in de te verwachten meerkosten moeten geven. De Hoge Raad heeft dat op 1 juli 2022 rechtgezet in ECLI:NL:HR:2022:989. Voor de toepassing van die tenzij-bepaling is niet van belang of de opdrachtgever inzicht had in de omvang van de prijsverhoging. Het is aan de opdrachtgever om, nadat hij is gewezen op de noodzaak van een prijsverhoging, zelf navraag te doen over het bedrag en dan te beslissen of hij het werk wil opdragen. Advocatenkantoren als Bierman en Nysingh lichtten het arrest destijds toe.

Dat is goed nieuws en tegelijk een valkuil. Het goede nieuws: de lat ligt lager dan veel aannemers denken. Je hoeft geen sluitende calculatie te overleggen voordat je een schop in de grond zet, een duidelijke waarschuwing dat de wijziging tot een prijsverhoging leidt is het uitgangspunt. De valkuil: die waarschuwing moet je bij een geschil wel kunnen aantonen. De wet schrijft geen vorm voor, maar in een dossier telt alleen wat je kunt laten zien. Mondeling waarschuwen is juridisch mogelijk en praktisch waardeloos.

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Wat er in jouw contract staat, bijvoorbeeld bij toepasselijkheid van de UAV of bij een particuliere opdrachtgever, kan hiervan afwijken. Leg een concreet geschil voor aan je eigen jurist.

De fase waarin het geld weglekt is de fase met de minste administratie

ABN AMRO ondervroeg in april 2019 voor het rapport over faalkosten in de bouw 151 personen uit de bouw- en vastgoedsector. Van hen schatte 39 procent de eigen faalkosten op 5 procent of meer van de omzet. Belangrijker voor dit onderwerp: 54 procent van de ondervraagden ziet die kosten ontstaan in de uitvoeringsfase. Dat is precies de fase waarin niemand achter een bureau zit.

Dat is geen kwestie van onwil. Een uitvoerder die tussen twee ploegen door een wijziging doorvoert, is bezig met de planning, de levering en de man die staat te wachten. Een gedateerde meerwerkbon met verwijzing naar de bestekspost is op dat moment het minst urgente wat er bestaat. Het gevolg is bekend: de afspraak leeft in een appje en verdwijnt daarna in de ruis.

Wat AI hier doet is niet rekenen, maar schrijven

De meeste verhalen over AI in de bouw gaan over calculeren, plannen of hoeveelheden uit een model trekken. Voor meerwerk is dat de verkeerde invalshoek. Het probleem is niet dat je niet kunt rekenen, het probleem is dat het bewijsstuk niet wordt geschreven. En taal omzetten in een net stuk is precies waar taalmodellen goed in zijn.

Van appje naar meerwerkbon

Je uitvoerder stuurt: “opdrachtgever wil de meterkast een meter opschuiven, doen we morgen”. Een assistent zet dat om in een conceptmeerwerkbon met datum, projectnummer, de naam van wie het opdroeg, een korte omschrijving van de wijziging en een verwijzing naar de bestekspost waar de oorspronkelijke situatie in staat. Inclusief de standaardzin dat deze wijziging leidt tot een prijsverhoging, waarvan de omvang volgt. De uitvoerder hoeft niets in te vullen, alleen te bevestigen of te corrigeren.

Bouwverslagen doorzoeken op wijzigingsmomenten

Wekelijkse bouwverslagen zijn goud waard en worden zelden teruggelezen. Laat een model de verslagen van een heel project doorlopen en er alle passages uit halen waarin de opdrachtgever of directie iets wijzigde, aanvulde of anders wilde. Je krijgt een chronologische lijst met datum, citaat en vindplaats. Vervolgens zie je in één oogopslag welke van die momenten wel in een verslag staan maar nooit tot een meerwerkbon hebben geleid.

Een conceptwaarschuwing die je calculator alleen nog naleest

Op basis van zo’n signaal schrijft het model een korte brief of mail aan de opdrachtgever: dit hebben we op deze datum van u begrepen, dit wijkt af van wat is overeengekomen, dit leidt tot een prijsverhoging, wij komen zo snel mogelijk met een opgave. Je calculator leest hem na, past aan waar nodig en verstuurt. Dat is een handeling van een paar minuten in plaats van een klus die op de stapel blijft liggen.

De aannemer die zijn meerwerk kwijtraakt heeft zelden verkeerd gerekend. Hij heeft alleen niets opgeschreven op het moment dat het nog makkelijk was.

Waarom dit een goede eerste AI-toepassing is

Een meerwerk-assistent is afgebakend, en dat is precies wat een eerste AI-project nodig heeft. De input is bekend: berichten, verslagen, het bestek. De output is een concept dat een mens goedkeurt. Er gaat niets automatisch naar de opdrachtgever, want dat wil je niet en dat hoeft ook niet. De winst zit erin dat het schrijfwerk al gedaan is als iemand ernaar kijkt.

Bouw dit dan ook als afgebakend proces en niet als groot systeem. Kies één project, neem de bestaande berichten en verslagen, laat er een werkende versie op los en kijk wat eruit komt. Een werkende proof of concept op je eigen data vertelt je binnen enkele weken of dit in jouw organisatie standhoudt, zonder dat je eerst een softwaretraject in moet. Wil je breder zien wat er in de sector speelt, dan geeft ons artikel over AI voor bouwbedrijven het bredere beeld.

Wat AI niet doet, voor alle duidelijkheid: het garandeert je juridische positie niet. Een keurige meerwerkbon is bewijsmateriaal, geen vrijbrief. Of een waarschuwing tijdig en duidelijk genoeg was, blijft een beoordeling van de rechter of arbiter. Het verschil is dat je met vastlegging iets in te brengen hebt en zonder vastlegging niet.

Conclusie

De Hoge Raad heeft de waarschuwingsplicht bij meerwerk in 2022 werkbaarder gemaakt: waarschuwen dat het duurder wordt volstaat, het exacte bedrag mag later. Maar die waarschuwing moet er wel zijn en je moet hem kunnen laten zien. Dat is geen juridisch probleem, het is een schrijfprobleem in een fase waarin niemand tijd heeft om te schrijven. Laat AI het concept maken en houd de mens aan het stuur, dan verandert vastleggen van een administratieve last in een routine van twee minuten.

Alle tarieven staan bij elkaar op de prijzenpagina.