Zoek op “AI-geletterdheid aantoonbaar maken” en je komt vooral uit bij partijen die je een compliance-platform willen verkopen: een dashboard, een licentie per medewerker, een module die je dossier bijhoudt. Dat is een antwoord op een vraag die de wet niet stelt. Artikel 4 van de EU AI Act schrijft geen software voor, geen curriculum en geen certificaat. Wat je nodig hebt is een handvol documenten die je waarschijnlijk al kunt maken met wat er nu op je netwerkschijf staat. Hieronder lees je wat artikel 4 wel en niet vraagt, welke documenten samen een redelijk dossier vormen en waar de grens ligt tussen bijhouden en echt iets doen.
Dit is algemene informatie over wetgeving en geen juridisch advies. Of jouw invulling in jouw situatie volstaat, beoordeelt je eigen jurist.
Wat artikel 4 vraagt, en wat níet
Artikel 4 van de AI Act, Verordening (EU) 2024/1689, gaat over AI-geletterdheid bij je personeel en bij anderen die namens jou met AI-systemen werken. Het geldt sinds 2 februari 2025 en is niet uitgesteld. De Digital Omnibus op AI, Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026, heeft het uitstel geregeld voor hoog-risico AI, niet voor artikel 4.
Wel is de tekst van artikel 4 door die omnibus verzacht. Je moet nu maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen, met de expliciete toevoeging dat je niet verplicht bent om bij een individuele persoon een bepaald niveau te garanderen. De verplichting is daarmee verschoven van resultaat naar inspanning. Lichter om aan te voldoen, niet minder van kracht.
Even zo belangrijk is wat er niet staat. De verordening noemt geen verplicht lesprogramma, geen examen, geen puntenaantal en geen certificaat. Het woord “aantoonbaar” staat er zelfs niet eens in. Wat wel telt is dat het niveau past bij de technische kennis, de ervaring, de opleiding en de context waarin mensen met AI werken. Een salesmedewerker die offerteteksten laat schrijven heeft iets anders nodig dan een HR-adviseur die een selectietool inzet.
En de handhaving? Artikel 4 komt niet voor in de limitatieve opsomming van boetegronden in artikel 99, vierde lid. Tegelijk verplicht artikel 99, eerste lid, lidstaten om regels vast te stellen over sancties bij elke inbreuk op de verordening, en de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening was eind augustus 2026 nog een concept. Of en hoe een schending van artikel 4 hier beboet kan worden, is dus een open vraag en geen vaststaand feit. Meer daarover staat op onze pagina over AI Act compliance.
Waarom je hier geen platform voor nodig hebt
De redenering achter een compliance-abonnement is dat naleving een doorlopend, ingewikkeld proces is dat je moet bewaken. Voor hoog-risico AI klopt dat vaak. Voor artikel 4 niet. Je hebt te maken met een inspanningsverplichting, zonder voorgeschreven vorm, over een groep mensen die je toch al in je personeelsadministratie hebt staan.
Software lost hier bovendien het verkeerde probleem op. De moeilijke stap is niet het bijhouden, maar het weten: welke AI-tools draaien er eigenlijk, inclusief de gratis accounts die nooit langs IT zijn gegaan. Die inventarisatie doe je door te vragen en te kijken, niet door een licentie te kopen. Zodra je het antwoord hebt, is het vastleggen ervan een spreadsheet.
Dat is geen pleidooi tegen tooling. Heb je al een leerplatform waar cursussen en deelnemers in staan, gebruik dat vooral, want de registratie zit er dan gratis in. Het punt is dat je niets nieuws hoeft aan te schaffen om aan artikel 4 invulling te geven.
De vijf documenten die samen een redelijk dossier vormen
Omdat de wet geen bewijsvorm voorschrijft, is de norm: kun je desgevraagd laten zien wat je hebt georganiseerd. In de praktijk komt dat neer op vijf stukken, samen goed voor een paar uur werk.
| Document | Wat erin staat | Waar je het maakt |
|---|---|---|
| Overzicht van AI-gebruik | Welke tools, door welke afdelingen, waarvoor, en wie de contactpersoon is | Spreadsheet, één tabblad |
| Overzicht van de doelgroep | Wie onder artikel 4 valt: vast personeel, inhuur, zzp’ers en externen die namens jou met AI werken | Export uit je personeelsadministratie plus de inhuurlijst |
| Wat je hebt aangeboden | Programma of inhoudsopgave, datum, duur, doelgroep en niveau | De agenda of het lesplan dat je toch al had |
| Wie het heeft gevolgd | Naam, datum, onderdeel, en het certificaat als je dat uitreikt | Deelnemerslijst of de export uit je leerplatform |
| Welke afspraken gelden | Toegestane tools, verboden gegevens, wie output controleert, waar je meldt als het misgaat | Eén A4 intern beleid, vastgesteld en gedeeld |
Zet daar één ding bij dat vaak ontbreekt: een herzieningsmoment. Nieuwe medewerkers, nieuwe tools en nieuwe regels maken een sessie uit 2025 over twee jaar waardeloos als bewijs. Noteer in het beleidsdocument wanneer je het opnieuw bekijkt en wie dat doet. Jaarlijks is genoeg, mits het echt gebeurt.
Hoe je dit bijhoudt met wat je al hebt
Praktisch werkt de volgende volgorde het beste, en die kost je vooral overleg en nauwelijks geld.
- Inventariseer wat er feitelijk gebruikt wordt. Niet wat is ingekocht. Vraag het per afdeling en kijk mee in de browser, want daar zit het verschil. Zet de uitkomst in het overzicht van AI-gebruik.
- Bepaal wie tot de doelgroep hoort. Vast personeel plus iedereen die namens jou met die systemen werkt. Leg die groep vast op een datum, dan heb je meteen je nulpunt.
- Bied een basislaag aan iedereen aan. Wat AI wel en niet kan, waarom output fout kan zijn en wat er nooit in gaat. Dit is de laag die je organisatiebreed nodig hebt.
- Voeg verdieping toe waar het risico zit. HR, finance, klantcontact en iedereen die AI inzet bij beslissingen over mensen.
- Leg vast en agendeer de herziening. Deelnemerslijst, programma, beleid, datum. In je bestaande mappenstructuur, bij je andere personeelsdocumenten.
- Laat het toetsen door je eigen jurist. Jij levert de inhoud en het bewijsmateriaal, de juridische beoordeling ligt bij hem.
De AI Geletterdheid e-learning vult stap drie en vijf in één keer: 90 tot 120 minuten per rol en sector, online, met een certificaat dat meteen je registratie is. Die e-learning is niet los te koop, maar zit inbegrepen bij elke incompany training, voor je hele organisatie en niet alleen voor de deelnemers in de zaal.
Waar de grens ligt tussen bijhouden en iets doen
Hier gaat het vaak mis, en op dit punt is een compliance-platform juist gevaarlijk. Een dossier is de weerslag van wat je hebt gedaan, geen vervanging ervan. Een map vol lijsten waarin niemand herkent wat hij heeft geleerd, is administratie en geen invulling van artikel 4.
Als je dossier klopt maar je mensen plakken nog steeds klantgegevens in een publieke chatbot, heb je het verkeerde probleem opgelost.
Drie signalen dat je aan de goede kant van die grens zit. Er is iets in het werk zichtbaar veranderd: mensen weten welke tool ze wel en niet mogen gebruiken en waarom. Er komen meldingen binnen, want mensen die snappen wat er mis kan gaan, melden dingen. En de inhoud gaat over jouw processen, niet over AI in het algemeen, want alleen dan sluit het aan bij de context die artikel 4 noemt.
Zit je aan de verkeerde kant, dan herken je dat aan één ding: het dossier is opgebouwd zonder dat iemand buiten HR of compliance het heeft gemerkt. Dat is het moment om de volgorde om te draaien en met de inhoud te beginnen.
Conclusie
Artikel 4 vraagt inspanning, geen software. Vijf documenten die je zelf maakt, een basislaag voor iedereen, verdieping waar het risico zit en een herzieningsmoment vormen samen een redelijk dossier, en dat kun je bijhouden met een spreadsheet en de mappen die je al hebt. Belangrijker dan het dossier is dat er iets verandert in het werk, want daar is de bepaling voor bedoeld. Wij leveren de inhoud en het bewijsmateriaal en geven daarmee invulling aan artikel 4; of dat in jouw situatie volstaat, beoordeelt je eigen jurist.
Je hele organisatie in één keer geregeld?
Bij elke incompany training van DIDEV zit de AI Geletterdheid e-learning inbegrepen, voor je hele personeelsbestand. Per rol en sector, 90 tot 120 minuten, met certificaat als vastlegging. €1.500 per dagdeel, €3.000 voor een hele dag. Daarmee geef je invulling aan artikel 4, de juridische beoordeling blijft bij je eigen jurist.
Bekijk de incompany trainingen →